Scheet

Wat u over dat woord moet weten voor u ongegeneerd tekeergaat op National Fart Day (5 februari a.s.)

Kent u het verhaal van Le Pétomane? Le Pétomane was de artiestennaam van een zekere Joseph Pujol, een Fransman die aan het eind van de 19^de eeuw de kost verdiende als professioneel schetenlater. En nee, dat leest u niet verkeerd: Pujol trad op in de Moulin Rouge in Parijs en trok later met een eigen theatertent door Frankrijk om te laten zien waartoe hij in staat was met zijn darmspieren. Hij had het vermogen om lucht door zijn anus naar binnen te zuigen en die met verschillende toonhoogtes weer uit te blazen. En daar was-ie zelfs zo bedreven in geraakt dat het hem lukte al scheten latend het Franse volkslied, de Marseillaise, ten gehore te brengen. Een andere favoriet: het bekende melodietje Au clair de la lune.

Ongegeneerd

Ik kwam Pujol tegen bij mijn naspeuringen naar het woord scheet, een taalkundige exercitie waar ik aan begon omdat het op 5 februari aanstaande National Fart Day schijnt te zijn. De dag waarop we ongegeneerd winden kunnen laten. Nou ja, in de huiselijke kring dan, want we wagen het te betwijfelen of het op prijs gesteld wordt als u op die woensdag de 5^de een partijtje gaat lopen ruften in de Grote Zaal van het Concertgebouw in Amsterdam, waar dan een optreden gepland staat van de Amerikaanse jazz-zangeres Cécile McLorin Salvant met het Metropole Orkest.

Taalkundig gezien valt er over scheet nog te melden dat het een zelfstandig naamwoord is dat is afgeleid van het werkwoord schijten en dat daarbij een klankverandering heeft ondergaan. Net als dat bijvoorbeeld is gebeurd bij beet dat van bijten komt. In de geschreven taal duikt het voor het eerst op in 1440 in het middeleeuwse woordenboek Glossarium Harlemense.

Lief kind

Scheet heeft gaandeweg ook een aantal andere betekenissen gekregen. Dat het gebruikt wordt voor ‘niets’, ‘een kleinigheid’ of ‘iets onbenulligs’, daar kun je je nog wel wat bij voorstellen. Een scheet is tenslotte niet zoveel bijzonders (99% reukloze gassen als stikstof, zuurstof en methaan, afgetopt met 1% onwelriekende als zwavelwaterstof om precies te zijn). Ook best te begrijpen is de betekenis ‘vliegensvlug’ of ‘snel’ (‘En lope dat die smeris kon! Lope!... Als een scheet op rolletjes!’ schrijft Willem van Iependaal in 1935 in Polletje Piekhaar). Een scheet verlaat tenslotte met gemiddeld 10 km/u het lichaam. Maar hoe het in vredesnaam ‘liefje’ of ‘lief kind’ is gaan betekenen? Wie het weet, mag het zeggen.

Joseph Pujol kon zijn speciale gave ook inzetten voor het uitblazen van een kaars.

Dit artikel kreeg je gratis

En zo hoort dat ook, vind ik. Grappige woorden moet je niet achter een paywall verstoppen, die moet je delen. En dat wil ik ook blijven doen.
Wil je daar een handje bij helpen? Dat kan door het boek De Grappigste Woorden te kopen. Bij Bol bijvoorbeeld. Of door een kleine donatie via de groene knop hieronder. Alvast bedankt!